Paestrum’dan dalgıçlı mesaj

İtalya’nın Paestum kentindeki müzede bulunan Dalgıç Lahti, İ.Ö. 500-475 yıllarına tarihlenen freskli bir yapı ve tavanındaki suya atlayan adam çizimi gizemli bir mesaj içeriyor.

Paestum’daki Dalgıç Lahti, arkeologlar için bağlamı tartışmalı kalmış bir eser. Bulunduğu yere en yakın antik dönem yerleşim yeri Poseidonia, günümüzde Paestum olarak biliniyor ama lahitin buranın yerlileri tarafından mı, yoksa çevrede kırsal yaşam süren bir İtalyan kabilesi tarafından mı inşa edildiği konusu halen tartışmalı. Yapı her birinde iki sanatçıdan birine ait birer fresk bulunan beş büyük taş levha kullanılarak inşa edilmiş. Bunların oluşturduğu dört duvar şölen sahneleriyle süslenmiş durumda.

İtalyan arkeolog Mario Napoli tarafından 3 Haziran 1968’de, Güney İtalya’daki Magna Graecia bölgesinde, Antik Yunan şehri Paestum’un 1,5 km kadar ötesinde yaptığı kazıda bulunan bu kalıntının çatısı ise yerel kireçtaşı levhalarıyla kapatılmış, tabanı kaya zemine kazılmıştı. Fresklerle süslü beş levhanın tamamı doğal boyalarla renklendirilmişti ve duvardaki şölen manzaralarına tavandaki kıvrılarak dalgalanan suya dalan genç adam tasviri eşlik ediyordu.

Lahit odası üzerine yapılan bilimsel araştırmalar uzadıkça tarihçilerin kafası karıştı. Bazı akademisyenler, dalgıcın sıçrama sebebini karşı duvardaki kottabo oynayan şölen davetlilerinin kaldırdığı kadehlere ulaşma çabası olarak yorumladı. Onlara göre dalgıç başka birinin kadehine düşecekti. Konuya farklı bakan akademisyenler ise dalış kavramının Antik Yunan’daki anlamını irdelemeyi tercih etti ve özellikle çok sevilen birinin ölümü üzerine yazılmış arkaik şiirlerle bağlantı kurmayı tercih etti. Vardıkları sonuç suya atlamanın öte dünyaya geçişi çağrıştıran sembolik bir sahne olduğuydu. Suya atlayan dalgıcın bilinmeyene doğru sıçramasını bir tema olarak kullanan ressam, bilinen dünyanın sınırlarını aşmayı böyle simgelemişti.

Paestrum dalgıcının sırrı henüz çözülmüş değil ama Antik Yunan tarihçisi Pierre Lévêque’in “Dalgıç denize dalarken aynı zamanda yaşamın en ilkel hâlini keşfedeceği başka bir yaşama da dalar.” sözü ufuk açıcı olabilir. Aslında her suya dalış bir başka yaşam formu alanına yapılmış kısa bir ziyaret olarak görülebilir. Tüm bunların yanında Paestrum dalgıcının suya atlama stili de ideale yakın görünüyor.